Trong hơn một thập kỷ qua, trí tuệ nhân tạo được xem là động lực tăng trưởng của kinh tế toàn cầu, nhưng đồng thời cũng đang trở thành lĩnh vực tiêu thụ năng lượng và phát thải lớn của nền kinh tế số.

Ngành công nghiệp gây ô nhiễm

Các trung tâm dữ liệu phục vụ AI tiêu thụ lượng điện khổng lồ, phát sinh nhiệt và khí thải carbon đáng kể, khiến nhiều quốc gia coi đây là áp lực mới đối với lưới điện và mục tiêu trung hòa carbon. Từ bài toán kỹ thuật, AI đang trở thành vấn đề môi trường và chính sách.

Trong bối cảnh đó, năm 2026 được dự báo là mốc buộc các công ty công nghệ phát triển AI gắn với chiến lược bền vững, khi hiệu quả năng lượng và dấu chân carbon trở thành tiêu chí then chốt. Một xu hướng rõ nét là “xanh hóa” trung tâm dữ liệu, với làm mát bằng chất lỏng dần trở thành tiêu chuẩn cho các hệ thống AI công suất cao, giúp giảm tiêu thụ điện và áp lực nhiệt.

Đến năm 2026, nhiều dự báo cho rằng phần lớn máy chủ AI hiệu năng cao sẽ chuyển sang kiến trúc làm mát bằng chất lỏng, cho phép hình thành các trung tâm dữ liệu nhỏ gọn hơn nhưng tiết kiệm năng lượng hơn.

Song song với đó là xu hướng gắn trung tâm dữ liệu với nguồn điện sạch, khi các tập đoàn công nghệ ngày càng ưu tiên đặt hạ tầng AI tại những khu vực giàu điện gió, điện mặt trời hoặc thủy điện, thậm chí đầu tư trực tiếp vào các dự án năng lượng tái tạo để bảo đảm nguồn cung dài hạn.

Một hướng đi quan trọng khác là tối ưu hóa AI từ bên trong. Thay vì chạy đua xây dựng mô hình ngày càng lớn, doanh nghiệp và giới nghiên cứu chuyển sang phát triển các mô hình gọn nhẹ, tiêu thụ ít tài nguyên hơn nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả.

Các kỹ thuật như nén mô hình, chia sẻ trọng số hay huấn luyện chuyên biệt giúp giảm đáng kể chi phí tính toán và năng lượng. Đến năm 2026, “AI tiết kiệm năng lượng” được dự báo sẽ trở thành một phân khúc riêng, đặc biệt phù hợp với doanh nghiệp vừa và nhỏ và những quốc gia có hạ tầng điện còn hạn chế.

Máy chủ của Supermicro sử dụng hệ thống làm mát bằng chất lỏng khép kín.

Bài toán bền vững

Song song với các giải pháp AI bền vững là sự hình thành những chuẩn mực và khung đo lường mới. Thay vì chỉ công bố quy mô mô hình và hiệu năng, các doanh nghiệp AI sẽ phải minh bạch hơn về điện năng tiêu thụ, lượng carbon phát thải và “chi phí môi trường” của mỗi mô hình. Áp lực này không chỉ đến từ chính phủ, mà còn từ nhà đầu tư và người tiêu dùng, những đối tượng ngày càng quan tâm tới dấu chân sinh thái của công nghệ.

Dù quá trình chuyển đổi đòi hỏi chi phí đầu tư ban đầu lớn cho hạ tầng xanh, công nghệ làm mát hay năng lượng tái tạo, bài toán dài hạn đang đảo chiều. Khi năng lượng trở nên khan hiếm và đắt đỏ, các hệ thống AI tiết kiệm điện sẽ sở hữu lợi thế cạnh tranh rõ rệt. Vì vậy, năm 2026 có thể được xem là dấu mốc ngành AI bước vào giai đoạn “tăng trưởng có điều kiện”, nơi mỗi bước tiến công nghệ phải đi kèm trách nhiệm môi trường.

Ông Johan Nilerud – Giám đốc Chiến lược Trung tâm Dữ liệu Khazna (UAE), cảnh báo sự bùng nổ của AI tạo sinh đang tạo ra “nhu cầu chưa từng có về dung lượng trung tâm dữ liệu trên toàn cầu”. Tại châu Âu, tình trạng khan hiếm năng lượng đã trở thành rào cản lớn đối với việc mở rộng trung tâm dữ liệu và phát triển AI, khiến nhu cầu tăng nhanh hơn nhiều so với năng lực hạ tầng hiện có.

Theo giaoducthoidai.vn